oleh: Prof. Dr. Mohamad Nizam Mohamed Shapie (EMAC)
Tapak Tiga merupakan salah satu perkembangan penting dalam pembelajaran Tapak Silat kerana ia mula membawa pesilat keluar daripada pergerakan lurus kepada pemahaman yang lebih jelas tentang arah, sudut dan ruang. Jika Tapak Tunggal dan Tapak Satu membantu pesilat memahami kedudukan asas serta gerakan maju dan undur, Tapak Tiga memperkenalkan pergerakan pada pola segi tiga yang memerlukan perubahan kedudukan dengan lebih terancang.
Dalam Sukatan Pelajaran Seni Silat Malaysia, Tapak Tiga dibentuk berasaskan garis lantai segi tiga mengikut ukuran langkah pesilat. Tapak ini sesuai digunakan pada jarak dekat atau kira-kira satu langkah. Tujuan utamanya ialah membantu pesilat menerima dan mengendalikan serangan daripada tiga penjuru.
Pada tahap ini, pesilat mula memahami bahawa ruang bukan sekadar kawasan kosong di sekeliling tubuh. Ruang perlu dibaca dan digunakan. Kedudukan pesilat terhadap lawan menentukan sudut sambutan, arah gerakan dan peluang untuk melakukan tindakan seterusnya. Sebab itu, perubahan tapak perlu dilakukan dengan kawalan supaya pesilat tidak kehilangan keseimbangan ketika mengubah posisi.
Sukatan pelajaran turut memperkenalkan bentuk seperti Sambut Melintang dan Sambut Serung. Sambut Melintang melibatkan kedudukan menanti sebelum pesilat melangkah masuk secara serung dan disertakan dengan serang bela yang sesuai. Sambut Serung pula bermula daripada kedudukan tegak sebelum pesilat bergerak maju secara serung ke luar atau ke dalam.
Latihan ini membantu pesilat memahami bahawa pertahanan tidak semestinya berlaku secara berhadapan terus dengan lawan. Dengan mengubah sudut, pesilat boleh mengalihkan dirinya daripada garis serangan sambil mengekalkan kedudukan yang lebih baik untuk bertindak balas. Dalam konteks ini, Tapak Tiga bukan sahaja melatih kaki, tetapi juga mengembangkan kesedaran ruang dan keputusan pergerakan.
Pendekatan berperingkat seperti ini selari dengan kerangka Kurikulum Seni Silat Malaysia yang mengembangkan kemahiran daripada asas kepada bentuk yang lebih kompleks (Shapie & Elias, 2016). Kajian terhadap profil tindakan dalam pertandingan Silat turut menunjukkan bahawa pergerakan dan perubahan tindakan merupakan elemen penting dalam prestasi pesilat (Shapie et al., 2013).
Justeru, Tapak Tiga mengajar pesilat bahawa arah menentukan ruang, dan ruang menentukan peluang. Dengan memahami tiga penjuru pergerakan, pesilat mula bergerak bukan sekadar mengikut langkah, tetapi berdasarkan kedudukan lawan dan keperluan situasi.
Rujukan
Shapie, M. N. M., & Elias, M. S. (2016). Silat: The curriculum of Seni Silat Malaysia. Revista de Artes Marciales Asiáticas, 11(2S), 122–125.
Shapie, M. N. M., Oliver, J., O’Donoghue, P. G., & Tong, R. (2013). Activity profile during action time in national Silat competition. Journal of Combat Sports and Martial Arts, 4, 81–86.
