oleh: Prof. Dr. Mohamad Nizam Mohamed Shapie (EMAC)
Perkembangan Tapak Silat daripada pola yang lebih mudah kepada Tapak Empat dan Tapak Lima menunjukkan bagaimana pesilat secara beransur-ansur dilatih untuk memahami ruang yang semakin kompleks. Pada tahap ini, pergerakan tidak lagi tertumpu kepada satu atau dua arah sahaja. Pesilat perlu mampu mengubah kedudukan, menyesuaikan jarak dan menghadapi serangan dari beberapa penjuru.
Dalam Sukatan Pelajaran Seni Silat Malaysia, Tapak Empat dikaitkan dengan penguasaan ruang dan pergerakan pada empat penjuru. Pesilat boleh berada di tengah Tapak Empat dan menghadapi lawan dari empat arah sambil melakukan latihan serang bela. Pada peringkat lain, Tapak Empat Beladiri turut digunakan untuk membina kemahiran pertukaran langkah, pergerakan maju keluar, pusing dan persediaan untuk memasuki tempur.
Apabila kemahiran ini berkembang kepada Tapak Lima, pesilat diperkenalkan kepada pola yang lebih luas. Sukatan menggambarkan pesilat berada di tengah bentuk bintang lima dan melakukan langkah Silat serta serang bela, termasuk menerima serangan dari lima penjuru. Tujuan latihan ini ialah supaya pesilat menjadi lebih mahir menghadapi lawan dari pelbagai arah.
Perkembangan daripada Tapak Empat kepada Tapak Lima bukan sekadar menambah bilangan arah pergerakan. Ia sebenarnya meningkatkan tuntutan terhadap kesedaran ruang, keseimbangan, perubahan sudut dan keupayaan membuat keputusan. Pesilat perlu mengetahui bukan sahaja di mana lawan berada, tetapi juga arah mana yang sesuai untuk bergerak supaya tidak terperangkap pada satu posisi.
Prinsip ini diteruskan pada tahap yang lebih tinggi apabila Sukatan Pelajaran Seni Silat Malaysia menyenaraikan pola tapak lurus, selari, tiga, empat, lima dan bulat. Penggunaan tapak turut mengambil kira aras, arah dan ruang bagi menghasilkan kedudukan yang mantap serta memudahkan menyambut dan menyerang bela.
Pendekatan berperingkat ini selari dengan struktur Kurikulum Seni Silat Malaysia yang menyusun pembelajaran daripada asas kepada bentuk yang semakin kompleks (Shapie & Elias, 2016). Dalam situasi pertandingan pula, kajian profil tindakan Silat menunjukkan bahawa pergerakan dan perubahan tindakan merupakan sebahagian penting daripada prestasi pesilat, mengukuhkan kepentingan latihan kedudukan dan ruang dalam pembangunan kemahiran (Shapie et al., 2013).
Justeru, Tapak Empat dan Tapak Lima mengajar pesilat supaya tidak hanya melihat lawan di hadapan. Pesilat perlu membina kemampuan untuk berfikir dan bergerak dalam ruang pelbagai arah. Semakin luas pemahaman terhadap Tapak, semakin besar keupayaan pesilat menyesuaikan gerakan ketika berhadapan dengan situasi yang berubah-ubah.
Rujukan
Shapie, M. N. M., & Elias, M. S. (2016). Silat: The curriculum of Seni Silat Malaysia. Revista de Artes Marciales Asiáticas, 11(2S), 122–125.
Shapie, M. N. M., Oliver, J., O’Donoghue, P. G., & Tong, R. (2013). Activity profile during action time in national Silat competition. Journal of Combat Sports and Martial Arts, 4, 81–86.
