oleh: Prof. Dr. Mohamad Nizam Mohamed Shapie (EMAC)
Tapak Silat merupakan asas penting dalam membentuk keupayaan pesilat untuk bergerak, menukar kedudukan dan mengawal ruang. Jika Bunga membina bahasa gerak, Jurus memperkemaskan teknik dan Belebat mengembangkan sambutan, Tapak memberi struktur kepada bagaimana kaki bergerak di atas ruang latihan. Tanpa penguasaan Tapak yang baik, pesilat sukar mengekalkan keseimbangan, jarak dan kedudukan yang sesuai ketika melakukan serang bela.
Dalam Sukatan Pelajaran Seni Silat Malaysia, Tapak Silat menekankan pergerakan tapak kaki di atas lantai atau pola lantai. Pada peringkat asas, pesilat diperkenalkan kepada Tapak Tunggal, iaitu sambutan dalam kedudukan berdiri tegak, dan Tapak Satu, iaitu pergerakan satu langkah di atas garisan lurus. Tapak Satu digabungkan dengan langkah Angkit, Anjak dan Hambur yang telah diperkenalkan dalam Belebat.
Pergerakan Tapak juga melatih pesilat bergerak secara maju, undur dan pusing belakang untuk menerima serangan atau melakukan sambutan di atas garisan lurus. Gerakan tangan kemudiannya digabungkan sama ada untuk memukul atau menahan serangan dengan kaedah Sangga. Hal ini menunjukkan bahawa gerakan kaki dan tangan dalam Silat bukan dua perkara yang terpisah. Kedudukan kaki menentukan sama ada tubuh berada dalam posisi yang sesuai untuk menyerang, menyambut atau mengelakkan serangan.
Pada tahap berikutnya, Tapak berkembang daripada satu garisan kepada pola lantai yang lebih kompleks. Antaranya ialah Tapak Dua Selari, yang memberi kemahiran pergerakan kaki pada dua garisan bagi memudahkan sambut dan serang bela. Dua pesilat boleh bergerak secara sehala atau berselisih untuk belajar mengawal jarak antara satu sama lain.
Penguasaan jarak ini sangat penting kerana teknik yang betul belum tentu berkesan sekiranya dilakukan dari kedudukan yang tidak sesuai. Pesilat perlu mengetahui bila untuk maju, bila untuk berundur, bila untuk berpusing dan bagaimana mengekalkan kedudukan yang membolehkan tindakan susulan dilakukan dengan cepat.
Pendekatan berperingkat ini selari dengan konsep Kurikulum Seni Silat Malaysia yang menyusun pembelajaran daripada kemahiran asas kepada aplikasi yang lebih kompleks (Shapie & Elias, 2016). Penyelidikan mengenai profil pergerakan dalam pertandingan Silat turut menunjukkan bahawa pergerakan dan tindakan semasa pertarungan merupakan elemen penting dalam prestasi pesilat (Shapie et al., 2013).
Justeru, Tapak boleh dianggap sebagai asas penguasaan ruang dalam Silat. Pesilat bukan sekadar belajar memindahkan kaki, tetapi belajar meletakkan tubuh pada tempat yang sesuai untuk menerima, mengelak atau melakukan serangan. Daripada Tapak Tunggal dan Tapak Satu inilah kemahiran kemudian berkembang kepada pola yang lebih kompleks seperti Tapak Tiga, Tapak Empat dan Tapak Lima.
Rujukan
Shapie, M. N. M., & Elias, M. S. (2016). Silat: The curriculum of Seni Silat Malaysia. Revista de Artes Marciales Asiáticas, 11(2S), 122–125.
Shapie, M. N. M., Oliver, J., O’Donoghue, P. G., & Tong, R. (2013). Activity profile during action time in national Silat competition. Journal of Combat Sports and Martial Arts, 4, 81–86.
