oleh: Prof. Dr. Mohamad Nizam Mohamed Shapie (EMAC)
Bunga Silat bukan sahaja membentuk rupa gerakan seorang pesilat, tetapi turut memainkan peranan penting dalam membina langkah, arah dan keseimbangan. Dalam latihan Silat Melayu, ketiga-tiga unsur ini saling berkaitan kerana setiap pergerakan tubuh bergantung kepada kedudukan kaki, pemindahan berat badan dan keupayaan pesilat mengekalkan kestabilan semasa bergerak.
Dalam Sukatan Pelajaran Seni Silat Malaysia, Bunga Silat dikembangkan melalui unsur langkah, kuda-kuda, limbai dan lengguk badan. Semua unsur ini membentuk rupa dan bentuk Silat serta menyediakan asas kepada Sikap Pasang, Sambut dan Serang Bela. Ini menunjukkan bahawa langkah bukan sekadar pergerakan kaki, tetapi merupakan asas yang menentukan bagaimana tubuh berada dalam kedudukan yang sesuai untuk bergerak, menerima atau melakukan serangan.
Pada peringkat tertentu, gerakan Bunga berkembang daripada tujuh gerak asas kepada rangkaian yang lebih luas bagi menghasilkan kepelbagaian arah dan aras. Antara bentuk langkah yang diperkenalkan ialah Serung, Tunjang, Terus, Undur, Ereng, Silang, Samping dan Pusing. Kepelbagaian ini melatih pesilat supaya tidak hanya bergerak ke hadapan, tetapi juga mampu berundur, bergerak ke sisi, berpusing dan menyesuaikan kedudukan mengikut perubahan situasi.
Keseimbangan pula menjadi asas kepada ketepatan gerak. Pesilat yang mempunyai langkah yang baik mampu mengekalkan kedudukan tubuh ketika menukar arah atau aras. Apabila keseimbangan terganggu, serangan, sambutan dan gerakan seterusnya juga akan menjadi kurang berkesan. Oleh itu, penguasaan Bunga membantu pesilat membina koordinasi antara kaki, badan dan tangan secara serentak.
Hubungan antara Bunga dan pelajaran seterusnya dapat dilihat apabila Langkah Bunga digunakan semula dalam latihan Tempur Seni. Sukatan menunjukkan bahawa pergerakan tiga langkah berasaskan Langkah Bunga digunakan bersama Tapak Empat dan Melilit dalam latihan yang lebih dinamik. Ini memperlihatkan bahawa gerak asas yang dibina melalui Bunga terus menjadi rujukan walaupun pesilat telah memasuki tahap aplikasi yang lebih tinggi.
Shapie dan Elias (2016) turut menunjukkan bahawa kurikulum Seni Silat Malaysia dibangunkan secara berperingkat supaya kemahiran asas dapat berkembang kepada kemahiran yang lebih kompleks. Dalam konteks fizikal, kajian terhadap pesilat muda juga menunjukkan bahawa aspek kecergasan dan keupayaan pergerakan merupakan elemen penting dalam perkembangan prestasi Silat (Shapie et al., 2014).
Justeru, memahami Bunga bermaksud memahami bahawa setiap langkah mempunyai arah, setiap arah memerlukan kedudukan, dan setiap kedudukan memerlukan keseimbangan. Apabila asas ini kukuh, pesilat lebih bersedia untuk memahami Jurus, Belebat, Tapak dan aplikasi serang bela pada peringkat yang lebih tinggi.
Rujukan
Shapie, M. N. M., & Elias, M. S. (2016). Silat: The curriculum of Seni Silat Malaysia. Revista de Artes Marciales Asiáticas, 11(2S), 122–125.
Shapie, M. N. M., Oliver, J., O’Donoghue, P. G., & Tong, R. (2014). Fitness characteristics of youth silat performers. Malaysian Journal of Sport Science and Recreation, 10(1), 40–53.
