oleh: Prof. Dr. Mohamad Nizam Mohamed Shapie (EMAC)
Bunga Silat merupakan salah satu asas utama dalam proses pembentukan seorang pesilat. Dalam sistem pembelajaran Silat Melayu, Bunga bukan sekadar rangkaian gerakan yang dipersembahkan untuk menonjolkan keindahan seni. Sebaliknya, Bunga menyediakan asas kepada cara pesilat berdiri, melangkah, mengawal tubuh dan menghubungkan satu gerakan dengan gerakan yang lain.
Dalam Sukatan Pelajaran Seni Silat Malaysia, Bunga merupakan salah satu daripada tujuh tajuk utama bersama Jurus, Belebat, Tapak, Buah Pukul, Tempur Seni dan Tempur Beladiri. Struktur kurikulum ini bertujuan mengekalkan keaslian Silat Melayu dari aspek gerak, kaedah, rupa dan bentuk, di samping mengembangkan kefahaman, kemahiran dan kematangan pesilat secara berperingkat. Pendekatan ini selari dengan penjelasan Shapie dan Elias (2016) yang mengetengahkan Seni Silat Malaysia sebagai satu sistem kurikulum yang mempunyai susunan pembelajaran dan perkembangan kemahiran yang tersendiri.
Antara unsur penting yang dibentuk melalui Bunga ialah langkah, kuda-kuda, limbai dan lengguk badan. Sukatan pelajaran menjelaskan bahawa unsur-unsur ini digunakan untuk membentuk rupa dan bentuk Silat serta membangunkan Sikap Pasang, Sambut dan Serang Bela. Dengan itu, setiap gerakan Bunga mempunyai hubungan langsung dengan pembelajaran teknik pada tahap berikutnya.
Bunga juga membentuk identiti gerak seseorang pesilat. Cara melangkah, mengubah kedudukan badan, mengawal tangan dan menyusun pergerakan menghasilkan karakter pergerakan Silat Melayu yang tersendiri. Aspek ini penting kerana kurikulum Silat bukan sahaja berfungsi menyampaikan kemahiran fizikal, tetapi turut menjadi salah satu mekanisme pemeliharaan warisan dan tamadun Melayu. Penulisan Shapie et al. (2015) menunjukkan hubungan antara kurikulum Seni Silat Malaysia dengan usaha memelihara warisan Melayu, manakala Shapie, Elias dan Anuar (2016) mendokumentasikan Silat sebagai sebahagian daripada warisan bangsa Malaysia yang mempunyai hubungan rapat dengan budaya dan identiti masyarakatnya.
Justeru, Bunga boleh dianggap sebagai bahasa gerak pertama seorang pesilat. Pesilat yang memahami Bunga bukan sekadar mampu menghafal urutan gerakan, tetapi mula memahami bagaimana tubuh bergerak dalam sistem Silat. Daripada asas inilah lahir langkah, teknik, sambutan dan aplikasi yang akan dikembangkan melalui pelajaran seterusnya.
Rujukan
Shapie, M. N. M., & Elias, M. S. (2016). Silat: The curriculum of Seni Silat Malaysia. Revista de Artes Marciales Asiáticas, 11(2S), 122–125.
Shapie, M. N. M., Elias, M. S., Ismail, S., & Hamid, N. A. (2015). Sumbangan Kurikulum Seni Silat Malaysia kepada warisan dan tamadun Melayu. In e-Proceedings of the International Conference of Malay Heritage and Civilization (ICOMHAC), 381–404.
Shapie, M. N. M., Elias, M. S., & Anuar, A. (2016). Silat: The Heritage of Malaysia (Silat: Warisan Bangsa Malaysia). Jabatan Kebudayaan dan Kesenian Negara, Kementerian Pelancongan dan Kebudayaan Malaysia.
