oleh: Prof. Dr. Mohamad Nizam Mohamed Shapie (EMAC)
Belebat Silat berkembang daripada latihan sambutan asas kepada bentuk pergerakan yang semakin dinamik. Pada peringkat awal, pesilat dilatih bergerak di atas garisan lurus supaya dapat memahami hubungan antara langkah, kedudukan tubuh dan serang bela. Apabila kemahiran semakin mantap, gerakan Belebat dikembangkan kepada Sambut Elak dan pergerakan dari pelbagai arah.
Dalam Sukatan Pelajaran Seni Silat Malaysia, Belebat pada peringkat asas menggunakan gerakan di atas garisan lurus melalui Tapak Tunggal dan Tapak Satu. Pesilat bergerak ke hadapan atau ke belakang sambil menggabungkan Sambut Segerak dengan langkah Angkit, Anjak dan Hambur. Gerakan tiga langkah ini turut mengandungi unsur serang bela yang telah dipelajari melalui Bunga dan Jurus.
Latihan di atas garisan lurus penting kerana ia membantu pesilat memahami struktur gerakan sebelum diperkenalkan kepada perubahan arah yang lebih kompleks. Apabila asas tersebut dikuasai, Belebat boleh dikembangkan melalui Tapak Jalak atau empat penjuru mata angin. Sukatan menjelaskan bahawa gerak Belebat boleh dilakukan dalam bentuk lurus dan juga empat penjuru, sebelum pesilat diberikan ruang untuk mengembangkan gerakan secara lebih bebas mengikut keperluan beladiri.
Perkembangan ini membawa kepada Sambut Elak, iaitu tindakan menghindarkan serangan dengan mengubah kedudukan tubuh dan langkah sambil menyediakan ruang untuk serang balas. Dalam sukatan, Belebat Sejajar dan Melintang digunakan bersama Sambut Elak pada Tapak Jalak yang membentuk Tapak Empat Beladiri. Pesilat boleh menyambut serangan dengan melangkah ke samping atau menyisi, kemudian disertakan dengan serang balas yang sesuai.
Di sinilah pesilat mula memahami bahawa pertahanan tidak semestinya berlaku dengan menahan serangan secara terus. Dalam keadaan tertentu, perubahan sudut dan kedudukan boleh membolehkan serangan lawan tersasar, sementara pesilat berada dalam posisi yang lebih sesuai untuk melakukan tindakan berikutnya.
Perkembangan daripada garis lurus kepada pelbagai arah juga mencerminkan prinsip pembelajaran berperingkat dalam Kurikulum Seni Silat Malaysia. Shapie dan Elias (2016) menjelaskan bahawa struktur kurikulum Silat mengembangkan kemahiran secara sistematik daripada asas kepada bentuk yang lebih kompleks. Pendekatan ini penting kerana aplikasi beladiri memerlukan pesilat menyesuaikan teknik terhadap perubahan ruang, jarak dan pergerakan lawan.
Justeru, perkembangan Belebat menunjukkan perubahan penting dalam latihan seorang pesilat: daripada mengikut garisan kepada menguasai arah. Sambut Elak mengajar pesilat bahawa keberkesanan pertahanan bukan hanya bergantung kepada kekuatan, tetapi juga kepada kemampuan membaca arah serangan, bergerak keluar daripada garis serangan dan memilih kedudukan yang sesuai untuk bertindak balas.
Kata kunci:
Rujukan
Shapie, M. N. M., & Elias, M. S. (2016). Silat: The curriculum of Seni Silat Malaysia. Revista de Artes Marciales Asiáticas, 11(2S), 122–125.
